Amerykański sek­tor zbro­je­niowy w odwro­cie?

Amerykanski sektor zbrojeniowy otrzymał powazny cios w zwiazku z cieciami budzetu Departamentu Obrony wywolanymi mechanizmem sekwestracji. Chociaz nie bez strat, zwyciesko z tej opresji wyszly przede wszystkim firmy tzw. wielkiej piatki, tj. Lockheed Martin, Boeing, Raytheon, General Dynamics i Northrop Grumman. Na zdjeciu fabryka Lockheed Martin w Orlando na Florydzie.

Amerykanski sek­tor zbro­je­niowy otrzy­mał powa­zny cios w zwiazku z cie­ciami budzetu Departamentu Obrony wywo­la­nymi mecha­ni­zmem sekwe­stra­cji. Chociaz nie bez strat, zwy­cie­sko z tej opre­sji wyszly przede wszyst­kim firmy tzw. wiel­kiej piatki, tj. Lockheed Martin, Boeing, Raytheon, General Dynamics i Northrop Grumman. Na zdje­ciu fabryka Lockheed Martin w Orlando na Florydzie.

W stycz­niu 2018 r. ame­ry­kań­ski think tank Center for Strategic and International Studies (CSIS) opu­bli­ko­wał raport opi­su­jący kon­se­kwen­cje, jakie dla ame­ry­kań­skich przed­się­biorstw zbro­je­nio­wych miała sekwe­stra­cja, która zaczęła się w 2013 r. Automatyczny spa­dek zobo­wią­zań kon­trak­to­wych (i tym samym rze­czy­wi­stych wydat­ków) wywo­łany sekwe­stra­cją spo­wo­do­wał dra­styczne zmniej­sze­nie liczby firm reali­zu­ją­cych zamó­wie­nia dla Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych. Pomimo trud­no­ści z dostę­pem do danych i ich pełną inter­pre­ta­cją, z raportu wynika, że w latach 2011 – 2015 nawet 17 000 przed­się­biorstw (czyli ok. 20% wszyst­kich dostaw­ców Pentagonu w 2010 r.) mogło wypaść z rynku.

Tłem raportu CSIS było uru­cho­mie­nie w 2013 r. pro­ce­dury sekwe­stra­cji (patrz ramka) na pod­sta­wie ustawy o kon­troli budżetu (Budget Control Act, BCA), która dopro­wa­dziła do nie­kon­tro­lo­wa­nego w znacz­nym stop­niu i istot­nego spadku w wydat­kach Departamentu Obrony w latach 2013 – 2015. Według Biura Budżetowego Kongresu (Congressional Budget Office, CBO) sekwe­stra­cja dopro­wa­dziła do cięć w tych nakła­dach o 42,7 mld USD w latach podat­ko­wych 2012 – 2013, czyli ok. 6,4% i o kolejne 34,2 mld USD (5,5%) mię­dzy 2013 a 2014 r. Chociaż osta­tecz­nie Kongres poro­zu­miał się w spra­wie pod­wyż­sze­nia puła­pów w wydat­kach budże­to­wych, włą­cza­jąc w to dys­kre­cjo­nalne wydatki Pentagonu, co zmniej­szyło dewa­stu­jącą falę auto­ma­tycz­nych cięć, to i tak ucier­piał już na tym w zasa­dzie cały ame­ry­kań­ski sek­tor zbro­je­niowy.
Raport CSIS odnosi się w głów­nym stop­niu do skut­ków sekwe­stra­cji, które można było zaob­ser­wo­wać w latach 2013 – 2015, ale w prak­tyce roz­ciąga się także na 2016 r., w trak­cie któ­rego udało się jed­nak przed­się­wziąć dzia­ła­nia w pew­nym stop­niu niwe­lu­jące nega­tywne następ­stwa. Tym samym 2016 r. nie zali­cza się do okresu dra­stycz­nych spad­ków war­to­ści zobo­wią­zań kon­trak­to­wych Departamentu Obrony. Co wię­cej, jak wska­zują auto­rzy raportu, wnio­ski ich ana­lizy nie są jed­no­znaczne. Nie wia­domo wszak, czy owe 17 000 przed­się­biorstw wypa­dło z rynku w zupeł­no­ści, czy np. część z nich prze­szła do łań­cu­cha dostaw innych pod­mio­tów lub porzu­ciła rynek zbro­je­niowy, pozo­sta­jąc w cywil­nym. Do podob­nych wnio­sków doszli zresztą auto­rzy, opu­bli­ko­wa­nego we wrze­śniu, rzą­do­wego raportu dla Donalda Trumpa – sekwe­stra­cja oraz nie­pew­ność dopro­wa­dziły do wypad­nię­cia z rynku wielu małych i śred­nich firm, co z kolei osła­biło cały łań­cuch dostaw dla woj­ska.

Spadek wydat­ków w wyniku sekwe­stra­cji

Amerykańskie wydatki obronne w cza­sie rzą­dów Baracka Obamy były w ten­den­cji spad­ko­wej jesz­cze przed 2013 r. W latach 2011 – 2012 średni spa­dek zobo­wią­zań kon­trak­to­wych Departamentu Obrony wyniósł 5% w porów­na­niu do lat 2009 – 2010, przy czym była to reduk­cja kon­tro­lo­wana, do któ­rej firmy sek­tora zbro­je­nio­wego miały czas się dosto­so­wać i przed­się­wziąć odpo­wied­nie dzia­ła­nia niwe­lu­jące skutki tego stanu rze­czy. Natomiast w wyniku sekwe­stra­cji zobo­wią­za­nia kon­trak­towe Pentagonu zmniej­szyły się w latach 2013 – 2015 śred­nio o 23%! Co gor­sza, było to zja­wi­sko kon­tro­lo­wane tylko do pew­nego stop­nia, a wiele przed­się­biorstw nie przy­go­to­wało pla­nów dzia­łań wobec braku poro­zu­mie­nia kon­gres­me­nów w zakre­sie reduk­cji zadłu­że­nia publicz­nego.
Średni spa­dek wydat­ków o 23% nie uka­zuje do końca zło­żo­no­ści pro­cesu i dłu­go­fa­lo­wych kon­se­kwen­cji, gdyż na ów wynik zło­żyły się wydatki na wyroby, usługi i prace badaw­czo-roz­wo­jowe (B+R), któ­rych reduk­cja nie była rów­no­mierna. Najmocniej dotkniętą czę­ścią oka­zały się wła­śnie nakłady na B+R (−33%), a zatem ta grupa wydat­ków, która w naj­więk­szym stop­niu służy budo­wie przy­szłych zdol­no­ści sił zbroj­nych. Dla porów­na­nia, nakłady na zakup nowego sprzętu spa­dły o 24%, a te zwią­zane z usłu­gami zre­du­ko­wano o 21%. Ten ostatni, rela­tyw­nie nie­wielki, spa­dek tłu­ma­czyć można tym, że usługi w dużym stop­niu wiążą się z zapew­nie­niem funk­cjo­no­wa­nia już ist­nie­ją­cych sys­te­mów i zadań, i tym samym poważ­niej­sze cię­cia mogłyby dopro­wa­dzić do naru­sze­nia bez­pie­czeń­stwa pań­stwa.
Przedstawiciele ame­ry­kań­skiego sek­tora zbro­je­nio­wego ostrze­gali w 2013 r., że sekwe­stra­cja będzie mieć poważne kon­se­kwen­cje dla branży, stąd też w zupeł­no­ści zga­dzają się z wnio­skami raportu CSIS. Jak stwier­dziła dyrek­tor gene­ralna Lockheed Martin Corporation Marillyn Hewson: – Cięcia spo­wo­do­wały, że sek­tor jest słab­szy i mniej ela­styczny niż przed laty, a pra­cuję w tej branży od wielu, wielu lat. Podając przy­kład jej kor­po­ra­cji dodała: – Na początku cięć budże­to­wych mie­li­śmy 126 000 zatrud­nio­nych, a dziś jest ich 97 000. Co ważne, w wielu obsza­rach zna­cząco skur­czyła się liczba pod­do­staw­ców, i tam gdzie kie­dyś było ich kilku czy nawet kil­ku­na­stu, obec­nie są jedna–
–dwie firmy. Przedsiębiorstwa, zarówno te bez­po­śred­nio sprze­da­jące wyroby i usługi Pentagonowi, jak i liczni pod­do­stawcy, zostali zmu­szeni do sze­regu dzia­łań – poczy­na­jąc od fuzji i prze­jęć, poprzez restruk­tu­ry­za­cję i kon­so­li­da­cję dzia­łów, koń­cząc na poszu­ki­wa­niu oszczęd­no­ści w usłu­gach wspól­nych – lub po pro­stu zni­kali z rynku (zupeł­nie lub prze­cho­dzili do sek­tora cywil­nego).

Reakcja poszcze­gól­nych rodza­jów sił zbroj­nych na sekwe­stra­cję

Ze względu na nie­rów­no­mierny spa­dek zobo­wią­zań kon­trak­to­wych Departamentu Obrony (lata 2013 – 2015) dla poszcze­gól­nych rodza­jów sił zbroj­nych, te róż­nie zare­ago­wały na zaist­niałą sytu­ację. Generalnie US Army dotknęły naj­po­waż­niej­sze ogra­ni­cze­nia w przy­zna­wa­niu nowych kon­trak­tów (−35% w sto­sunku do okresu sprzed sekwe­stra­cji). US Air Force i US Navy doświad­czyły rela­tyw­nie mniej­szych cięć – odpo­wied­nio 23% i 15%. Tak duża róż­nica mię­dzy US Army a pozo­sta­łymi rodza­jami sił zbroj­nych wyni­kała głów­nie ze zna­czą­cego zmniej­sza­nia ame­ry­kań­skiego zaan­ga­żo­wa­nia w Afganistanie i Iraku, więc i tak nie pla­no­wano poważ­niej­szych wydat­ków na nowe sys­temy dla US Army.

  • Kamil Ł. Mazurek

To jest skrócona wersja artykułu.

CZYTAJ E-WYDANIE KUP WYDANIE PAPIEROWE